TdhappiOpen de app

Gepubliceerd op 20 november 2026 · 7 min lezen

Mentale belasting en ADHD: als je hoofd vol zit

Je hebt al nagedacht over het avondeten, de boekentas, een bericht dat nog weg moet, en wat je morgen niet mag vergeten. Niets daarvan is «nu meteen» dringend. En toch blijft de lijst draaien. Bij een kind, een tiener, een volwassene of een ouder kan het er zo uitzien: je hoofd zit vol, ook als je handen vrij zijn. Als het bij jou vaker overloopt dan bij anderen, ben je niet «slecht georganiseerd» bij voorbaat. Met ADHD kan die mentale belasting anders wegen.

Iemand maakt aantekeningen in een open schrift, naast een laptop vol kleurrijke memo’s

Mentale belasting en ADHD is niet gewoon te veel te doen hebben. Het is in je hoofd houden wat je later nog moet doen: de boekentas, een afspraak, het avondeten. Studies spreken over prospectief geheugen, bij kinderen en bij volwassenen. Dit is geen diagnose.

Het is niet hetzelfde als een nummer vergeten

We hebben het al gehad over het werkgeheugen: je neemt je telefoon voor één ding, en je weet niet meer voor welk. Hier is de draad een beetje anders. Mentale belasting, in de taal van alledag, is de onzichtbare lijst van wat later nog moet gebeuren. De boekentas bij de deur. Een briefje om te tekenen. Brood meenemen op de terugweg. Onderzoekers noemen dat vaak prospectief geheugen: je op het juiste moment herinneren dat je iets moet doen.

Het verschilt ook van je dag organiseren met een agenda, en van uitstellen. Je kunt de lijst in je hoofd hebben, en ze toch voor je uitschuiven. Je kunt ook een keurige planning hebben, en toch voelen dat alles «in je hoofd» blijft hangen. Tijdsblindheid helpt niet: «later» blijft wazig, waardoor de lijst niet landt.

Bij een ouder kan dat het ritme van het huis zijn. Bij een leerling de taken, het materiaal, wat je moet meebrengen. Bij een volwassene de mails, de afspraken, de boodschappen. Dat is geen karakterfout. Op zich is het ook geen bewijs van ADHD.

Wat de studies echt zeggen

In 2021 onderzochten Floriana Costanzo en collega’s het prospectief geheugen «met een cue» bij 24 kinderen met ADHD en 23 kinderen van dezelfde leeftijd, zonder ADHD. De kinderen waren tussen 8 en 13 jaar (iets ouder dan 10 jaar gemiddeld). Ze namen geen medicatie. De taak vond plaats in een labo, met afbeeldingen, niet in een keuken en niet op een Belgische school. Als er meer te onthouden was, of als de cue minder duidelijk was, was de ADHD-groep minder nauwkeurig. Ze waren ook trager, over de taken van prospectief geheugen heen. In een conditie met een beloning kwam hun nauwkeurigheid dichter bij de conditie zonder extra taak. De steekproef is klein, vrij homogeen, en het is geen studie over het gezinsleven. Ze maakt van prospectief geheugen geen diagnostisch instrument.

Bij volwassenen geeft een studie uit 2023 een andere insteek, mét haar grenzen. Jussi Jylkkä en collega’s lieten 112 volwassenen met ADHD en 255 volwassenen zonder ADHD, gemiddeld ongeveer 31 jaar, alledaagse klusjes uitvoeren in een virtueel appartement, op basis van instructies die ze moesten onthouden. Ze hielden ook vijf dagen een dagboek bij, en vulden vragenlijsten in. In dat dagboek rapporteerde de ADHD-groep meer alledaagse vergissingen (gemiddelde score 11,22 tegen 7,59; Cohen’s d = 1,39). De vragenlijsten over prospectief geheugen en executieve functies gingen dezelfde kant op, met grote verschillen. In het spel zelf waren de verschillen kleiner: vooral méér acties zonder directe link met de taak. Het aantal correct uitgevoerde taken lag lager, vooral bij de mannen in de ADHD-groep. De auteurs zeggen het duidelijk: deze steekproef had weinig andere klachten, telde ongeveer 71 % vrouwen, en vertegenwoordigde slechts ongeveer 8 % van de volwassenen met ADHD die eerst waren voorgeselecteerd. Het is geen beeld van «alle volwassenen», en het is geen enquête in België.

Met andere woorden: er zijn stevige aanwijzingen dat, voor veel mensen met ADHD, in je hoofd houden wat je later nog moet doen meer kan kosten. Er is geen uniek percentage dat voor een Belgisch gezin zou gelden, en ook geen wondermethode die voor iedereen bewezen is.

Wat kan helpen, concreet, zonder alles alleen te torsen

Niets hiervan vervangt een medisch advies, of een officiële aanpassing als je daar recht op hebt. Een artikel stelt geen diagnose.

In beide studies komt één punt terug, zonder een behandeling te zijn: verlicht wat het hoofd alleen moet torsen. Bij de kinderen veranderde een kortere lijst, of een zichtbaardere cue, de taak al. Bij de volwassenen voorspelde het gebruik van een strategie in het spel de prestatie, in beide groepen. Dat is geen recept. Het is een eenvoudig spoor: haal de lijst uit je hoofd, zet ze ergens neer, en maak ze zichtbaar op het juiste moment.

Een lijst, maar een kleine. Drie dingen voor vandaag, geen veertig tabbladen. De boekentas bij de deur. Het briefje voor school al getekend, al in de zak. Loopt het over, dan verklein je het opnieuw, in plaats van het blad te laten vallen.

Een cue buiten je hoofd, niet alleen «ik zal het wel onthouden». Een memo daar waar de handeling plaatsvindt, een herinnering op een nuttig moment, een voorwerp dat al op zijn plek ligt. Het geneest niets. Het voorkomt dat alles in omloop blijft.

Noteer het moment waarop het overloopt. Niet om jezelf te beoordelen. Om te zien wat terugkomt: ’s avonds, ’s ochtends, na school, vlak voor je vertrekt. In Tdhappi kun je de emotie meteen erna noteren, in een paar seconden, en later terugkijken wat terugkomt.

Wat dit niet vervangt

Als je niet meer vooruitgeraakt, als je je terugtrekt, of als de lijst samengaat met donkere gedachten, blijft begeleiding door een mens de juiste stap. Op school, thuis of op het werk kan men ook over aanpassingen praten. De aangehaalde studies gaan over labotaken, een online spel en vragenlijsten, in andere landen. Ze helpen om te begrijpen waarom het hoofd volloopt. Ze beslissen niet voor één persoon, en ze vervangen geen professional.

Als het nu echt niet gaat: in België kun je dag en nacht gratis en anoniem terecht bij de Zelfmoordlijn op 1813 (zelfmoord1813.be) of bij Tele-Onthaal op 106, of 112 bellen bij onmiddellijk gevaar. In Nederland bel je 113 Zelfmoordpreventie op 0800-0113. Je hoeft niet «slecht genoeg» te zijn om te bellen.

Een kleine tool voor zulke momenten

Tdhappi laat je een emotie in een paar seconden noteren, op het moment dat ze er is, en toont je later wat terugkomt. Geen reeks die je niet mag onderbreken, geen schuldgevoel als je drie dagen vergeet.

Tdhappi uitproberen

Veelgestelde vragen

Is mentale belasting hetzelfde als werkgeheugen?

Niet helemaal. Werkgeheugen is vaak iets nu, op dit moment, vasthouden. Mentale belasting, in de gewone taal, is ook alles wat je later nog moet doen, en dat je blijft meedragen. De twee praten met elkaar. Ze vallen niet helemaal samen.

Als ik de boekentas of een afspraak vaak vergeet, heb ik dan ADHD?

Nee, niet automatisch. Veel mensen zonder ADHD hebben ook een vol hoofd. Wat voor een professional telt, is hoelang het al duurt, hoeveel het in verschillende levensdomeinen doorweegt, en de geschiedenis van voor deze periode. Een artikel stelt geen diagnose.

Volstaat een lijst?

Soms verlicht ze al. Soms wordt ze een lijst extra. Het nuttigste is vaak een korte lijst, en een zichtbare cue op het moment dat je moet handelen. Als het al te lang vastzit, blijft begeleiding door een mens, op school, in het gezin of elders, de juiste stap.

Is dit alleen iets voor ouders?

Nee. Ook een kind, een tiener of een volwassene kan een lijst torsen: school, taken, sport, werk, het huis. De aangehaalde studies gaan over kinderen en volwassenen. Ze zeggen niet dat het maar aan één kant bestaat.

Bronnen

Foto: Shixart1985, via Wikimedia Commons (CC BY 2.0), bijgesneden